Dichter bij huis

terug naar de pagina "Artikelen" Dichter bij huis

Ver buiten de bebouwde kom van het Noord-Hollandse Castricum ligt het oude jachthuis 't Vogelwater. Hier woont de dichter Elly de Waard. Afgesloten van de stad en de mensen, maar niet eenzaam. In haar gedichten heerst De Waard met vorstelijke grandeur over betekenissen van de zee, het landschap en het huis: “Er zijn geen koningen dan ik in dit gebied.”

Dichter bij huis

“In sommige hoeken van de tuin liggen herinneringen aan gedichten, aan regels die me te binnen schoten bij het wegharken van bladeren of het verslepen van takken. Wanneer ik niet weet hoe ik met een gedicht verder moet, dan ga ik vaak in de tuin werken. Dat moet ik disciplineren: als ik niet op tijd ophou, blijven mijn gedachten in een kringetje draaien,” zegt Elly de Waard, de dichter van 't Vogelwater. Er moeten veel regels en gedichten in deze dichtershof bewaard liggen, want de tuin is maar liefst vier en halve hectare groot. Zoals de Aboriginals in Australië het oude pad van hun songlines volgen, zo heeft Elly de Waard haar regellines door de tuin, langs de serre met het gefilterde licht, in haar twintig kamers tellende woonhuis 't Vogelwater en op de aangrenzende kust van de Noordzee.
Dichter de Waard bestaat van de opbrengst van haar bundels, poëzieworkshops en lezingen. Op 't Vogelwater leeft ze heel alleen, in een zelfgekozen isolement, geborgen in een eigen wereld vol poëzie. De laatste maanden is het huis ingrijpend gerenoveerd. Een investering in het dichterschap. Buren zijn hier nauwelijks. Alleen een felle waakhond houdt haar gezelschap.
Tussen de gedichten dwalen schimmen uit het verleden, toen de welvarende familie Van Vliet 't Vogelwater in 1888 als jachthuis liet bouwen. Daarna kwam het in het bezit van de provincie Noord-Holland die uit de duingronden schoon water liet oppompen. Zoals het vaak met oude schoonheid gaat, staat het nu op de nominatie om afgebroken te worden. Dat zal pas na de dood van de dichter zijn; zij heeft het voor de rest van haar leven gehuurd. “Ik voel me hier meester,” zegt De Waard, “en ik tracht de ziel van het huis recht te doen. De afgelopen jaren heb ik geprobeerd de oorspronkelijke stijl van het huis weer naar voren te halen. Ik ben nu bezig om de authentieke kleuren groen terug te halen. Een huis als dit is heel bewerkelijk. Altijd is ergens wel een lekkende goot. Je moet inventief zijn om het goed te kunnen beheren.” Het dak is hersteld, kozijnen, drempels en deuren die verrot waren, zijn vernieuwd; er is een keuken en een badkamer gebouwd op de bovenverdieping (“Dan kan ik gasten ontvangen zonder er last van te hebben”), er is beneden een 'Franse kamer' en een bibliotheek ingericht, binnenmuren en de buitenkant van het huis zijn opnieuw geschilderd. Nu kan het huis zeker twintig jaar mee.
't Vogelwater vraagt dan wel veel aandacht en onderhoud, maar het retourneert dat in tienvoud.

In de beschutting
van mijn huis (...)
heb ik alleen nog maar
van doen met wat
aanraakbaar is, wat
echt

noteerde Elly de Waard in de recente bundel Het Zij. Deze (inmiddels negende) bundel bevat net als haar andere werk soms lyrische gedichten vol natuur en verlangens, dan weer concrete observaties die haast choqueren door de directheid ervan.

Een diepe waterplas hangt
open

staat tegenover

er steekt
een wind voor elke dode
op

Tegenstellingen en harmonieën komen voort uit de inspiratie die 't Vogelwater schenkt. Hier laat Erato, de muze van de lyrische poëzie, zich kennen. Niet alleen in het huis is zij aanwezig, maar ook aan de kust en in het stugge maar sierlijke Noord-Hollandse landschap. En overal zoekt de muze contact met haar medium, met Elly de Waard.
Het indrukwekkende landschap vol van bos, duin en zee staat De Waard bijzonder aan. “Dit is mijn stof”, zegt ze overtuigd. “Hier heeft het landschap een grote betekenis. Het dwingt me om terug naar de basiselementen te gaan. Alles is zo overweldigend dat je gewoon begrijpt dat alleen de dood en de eeuwigheid een rechtvaardiging kunnen zijn voor de hevigheid van het landschap. Ik dicht met de elementen die me door de dag heen worden aangereikt. Wat ik zie en waar ik loop, speelt een rol in de wijze waarop mijn gedachtenleven zich ontwikkelt.”
De zee is het grote decor waartegen het landschap geplaatst is, nauwelijks vijf minuten gaand van 't Vogelwater. Onmisbaar voor dit dichtersleven. Elly de Waard is geboren langs de kust, in Bergen. Latere jaren bracht ze door met de dichter Chris van Geel, in een huis aan de kust. En nu weer op 't Vogelwater is er de zee, de onmisbare Noordzee. “'s Morgens loop ik langs de zee te kauwen op een regel om hem goed in het ritme te krijgen. Dat is niet zelden het begin van een gedicht:

'De golven bulderen
als een nimmer eindigend
eskadron van straaljagers
dat aan de horizon
zijn basis vindt'

Maar de zee heeft nog andere kwaliteiten. De zee troost. Ik schreef:

'Het ritme van de deining
is van een grotere orde dan
het mijne, dan dat van mijn kleine
lichaam dat zich drijvende
probeert te houden in een
ruwe zee'

Als ik in zee zwem, voel ik me daarin opgenomen. Ze is groter dan het land, en levendiger omdat er beweging in zit. Beweging zoals die van stromend water is er op het land niet.”
De poëzie is aan de zee gebonden, maar evenzo aan het grote huis. Alles kan aanleiding zijn voor een poëtische formulering. In Furie (1981) sprak De Waard al over een hart dat 'uitgeteld in keien' voor de deur lag. In Eenzang (1992) komen plastische regels over een kleine huiselijke ramp betreffende de waterafvoer van de keuken: “zij kan/ haar mond niet sluiten/ haar keel is glanzend diep en/ zwart, de kikkers klimmen uit haar/ nat, alleen een hete straal/ doet ze bezwijken”. Werkelijk gebeurd, de kikkers kwamen op een dag door de buizen heen naar boven gekropen. Academische literatuurvorsers die zich hier over buigen, zullen ongetwijfeld een diepere betekenis ontdekken. Dat mag van de dichter: “Een goed gedicht moet ook op symboolniveau kunnen figureren. Als het cohorent is, dan kun je er verschillende betekenissen in lezen. Ik heb daar geen enkel probleem mee.
De Waard beschermt haar dichterschap zorgvuldig tegen de elektronische buitenwereld. Een telefoonaansluiting is er nog wel, maar de moderne zegeningen van fax en internet moeten aan 't Vogelwater voorbij gaan. De Waard: “Ik wil alleen leven in dienst van mijn dichterschap.” Daarvoor heeft Elly de Waard de mooiste plek die ze zich wensen kan: 't oude Vogelwater, een groots landschap en het gezelschap van Errato. Een dichterskoninkrijk aan de Noordzee.