Women and the Colonial State (recensie)

terug naar de pagina "Artikelen"

Een mooi boek ligt op tafel. Een lastig boek ook. Elsbeth Locher Scholten schrijft over gender and modernity in the Nederlands Indies, 1900-1942, zoals de ondertitel aangeeft. Meteen is duidelijk dat het een Engelstalig boek is uit de wereld van de wetenschap. Een academische manier van kijken naar Indië kan verrijkend zijn, vooral wanneer er instrumenten als bronnenanalyse en theoretiseringen aan te pas komen.
In vijf hoofdstukken gaat Elsbeth Locher-Scholten dieper in op haar onderwerp, na een inleiding die meteen als conclusie dient. Dat breekt de spanning in het boek, wat jammer is. Want daardoor zouden begrippen als 'gender'gemakkelijker te verteren zijn. Nu blijft het bij een tot diep nadenken stemmende definitie als "perceptions of male and female, femininity and masculinity, structuring relationships of hierarchy and power in society." Wie dit en andere begrippen aankan, komt terecht bij verschillende interessante thema's waarin die toegepast worden, zoals de verwestering c.q. modernisering van de Europese vrouwelijke bevolking, het vrouwenkiesrecht en het debat in de late jaren '30 over monogamie voor de Indonesische bevolkingsgroep, en dan met name de consequenties daarvan voor vrouwen.

Een mooi hoofdstuk is het derde, over 'European Ambivalence towards Javanese Servants', dat vooral gesitueerd is in het Indië voor de Tweede Wereldoorlog. Door gebruik te maken van uiteenlopende bronnen als handboeken, huishoudgidsen en jeugdliteratuur wordt de micro-koloniale structuur van het huishouden duidelijk: "Servants can be considered the metaphor for the colonial relationship, being both included in and excluded from the colonial family. Since the family at that moment in history was hierarchially structured, the ideology of the family gave colonial masters, whether male or female, a superior position and the right to rule, both inside and outside the home." Anders gezegd, bedienden maakten deel uit van het huishouden in de breedste zin des woords zonder dat ze er werkelijk bij hoorden. Zo ziet de auteur de positie van de Indonesiërs in de koloniale samenleving: deel ervan maar niet erbij horend, en onder het gezag van de Europeaan. Deze 'concluding remarks' zijn dan eerder uitgewerkt in een genuanceerd betoog van 25 bladzijdes. De nuances zijn bijna altijd even belangrijk als verantwoord; logisch, de auteur is universitair hoofddocent in Utrecht met als specialisatie koloniale geschiedschrijving. Dat betekent in dit geval een wetenschappelijk betoog dat toch onderhoudend wil zijn. Door de illustraties die zowel uit archieven als privé-collecties afkomstig zijn, komt het woord tot leven; al blijft het voor de leek lastig academische theorieën op vriendelijke gezichten toe te passen.

Een gemakkelijk boek is dit niet, dat moge duidelijk zijn. Maar met dat doel is het ook niet geschreven. Wel om het ontstaan en de werking van 'gender differences' met alles dat daarmee samenhangt uit te werken in het Indië van begin 20ste eeuw. En in die opzet is het geslaagd.

Elsbeth Locher-Scholten: Women and the Colonial State. Essays on Gender and Modernity in the Netherlands Indies 1900-1942.
Amsterdam: Amsterdam University Press
251 blz., geïllustreerd.
ISBN 90-5356-403-9