Moesson
Schrijfsters uit het Damescompartiment: Annie Foore

In oktober was Annie Foore in Moesson aan de beurt. Maar of ze dat fijn had gevonden? "Als ik dan moet kiezen tuschen de letterkunde en mijne dierbaren, dan kies ik de laatsten." Annie Foore (1847-1890), auteur van vele Indische romans en novellen, was hier heel stellig over. De liefde en het huiselijk leven vond ze belangrijker dan welke litteraire lauwerkrans ook. Zo leefde Annie, en zo schreef ze ook.

"Optreden als huisvrouw! In een vreemd land, met vreemde bedienden. In een vreemde taal en volgens geheel vreemde levenswijze een huishouding bestieren! En dat zonder de minste voorbereiding, de minste oefening!" Met milde spot beschrijft Annie Foore in haar verhalenbundel Uit ons Indisch familieleven (1887) de onhandigheid van de Hollandse vrouw, die opeens een nieuw huishouden moet voeren. Honderden nieuwigheden en ongemakken lijken haar te overvallen, en Annie noteert ze bijna allemaal, waaronder ook de intieme verschijning van de heer echtgenoot. Als ene Johan zich voor het eerst in het nieuwe Indische huishouden aan zijn gade vertoont, schrikt deze hevig van zijn aanblik: "Och, och! Die benen! Wel wist zij, dat ze treurig waren, maar zoo treurig, als ze in die wijde slaapbroek schenen, neen, dat had zelfs zij, zijn eigen vrouw, niet kunnen vermoeden. En hoe hoekig staken de schouders door de dunne kabaja heen, en hoe oneindig bleek nu die hals te zijn en hoe griezelig waren die bloote voeten, net gelaarsd een zijner schoonheden, maar nu een verzameling van spieren, botten en pezen."

Annie Foore werd op 26 maart 1847 geboren als Françoise Junius in het Betuwse Tiel. Zij was de oudste dochter van de plaatselijke predikant en ontving een passende opvoeding voor een meisje van haar stand. Net als als zusters. Onder hen bevond zich Sophie die onder het pseudoniem Johanna van Woude romans publiceerde en zoon Henri van Wermeskerken op de wereld zette, die op zijn beurt Indische romans zou publiceren. Het was alleszins te verwachten dat ook 'tante Frans', zoals zij in de familie bekend stond, de pen ter hand zou nemen. Als jong meisje schreef ze al schetsen en novellen, maar pas later kwamen de Indische romans en novellen, die gebaseerd waren op wat zij uit eigen aanschouwing had leren kennen.

In 1872 leerde Annie haar aanstaande kennen: Jan Willem Ijzerman (1851-1932). Ze trouwden in 1873 en vertrokken in datzelfde jaar naar Indië, waar Jan Willem een fraaie carrière bij het spoorwezen opbouwde, door Annie "mijn onoverwinnerlijke medeminnares" genoemd.
Achtereenvolgens woonde het echtpaar, later met de kinderen, te Padang, Malang, Buitenzorg en Djocja. Buitenzorg, Bogor, vormde het decor voor Annie Foores meest bejubelde roman: Bogoriana, roman uit Indië. (1890) "Er is echter één punt waarop die vreedzame burgers [van Buitenzorg] geen scherts verstaan: 't zijn de diners ten paleize. Er worden daar veel soorten van diners gegeven: officieele diners, racediners, nieuwjaarsdiners, diners voor hooge logeergasten, diners voor notabelen, voor uitverkorenen, voor intiemen en - afdoeners! Alleen op de afdoener gevraagd te worden, staat gelijk met een beleediging; slechts op de officieele diners te mogen verschijnen is hinderlijk; op het diner der uitverkorenen te zijn genoodigd heet een onderscheiding; voor het intieme diner een invitatiekaart te hebben ontvangen, staat gelijk met te zijn de vurige bewonderaar (...) van den landvoogd (...)!" Woorden uit het tweede hoofdstuk van Bogoriana, de roman waarin Annie Foore de Hollandse wereld in Bogor tekende. Het lege leven, gericht op uiterlijkheden, promotie maken, en voorkeursbehandelingen bespotte zij. En net wanneer de lezer bijna een afkeer krijgt van het onderwerp, concentreert Annie zich met een elegante wending op de neergang van een huwelijk. Een meeslepende roman dus, vol historische informatie over het reilen en zeilen van het oude Indië in de tweede helft van de 19de eeuw.

Bogoriana werd bewonderd en verafschuwd. Gerard Brom meende in zijn Java in onze kunst dat de roman "iets voornaams" bezat, Eddy du Perron vond haar het "eeuwige kostschoolmeisje" en romancier en krantenkoning P.A. Daum schamperde over de schrijfster in het Bataviaasch Nieuwsblad: "Zij is een vrouw, een dame, en zij leeft derhalve in een te beperkten kring om zelfs te weten en duidelijk te beseffen, wat er in haar naaste omgeving voorvalt." Nu, dat viel wel mee. Recent onderzoek toonde aan dat Annie Foore juist sterk autobiografisch schreef. Dat zij daarbij weinig oog had voor bijvoorbeeld de Indonesische danskunst zij haar vergeven. Die kon zij immers in haar positie nauwelijks bestuderen. Indië, en haar eigen gelukkige huwelijk boden stof te over. Altijd is het de liefde de overwint in haar boeken, en waar de liefde uitblijft, is het leven schraal, hoe rijk misschien ook aan geld, titels of maatschappelijk aanzien. Vanwege deze moraal werd zij met enige verachting behandeld. Du Perron noemde haar weliswaar "de begaafdste indische dames-auteur van haar tijd" maar toch schuift hij haar, vanwege haar thema, op dezelfde grote hoop met schrijvers die boekjes publiceerden uit het Bouquetroman-genre.
De lof en hoon zijn aan Annie voorbij gegaan. Na een relatief onbeduidende operatie stierf ze op 30 mei 1890, voordat Bogoriana verscheen. Haar laatste woorden gingen, uiteraard, over de liefde. Aan familie in Holland schreef ze aan de vooravond van de ingreep: "mocht het ergste gebeuren, troost u dan met de gedachte dat ik het hoogste en beste, wat het leven geven kan, de groote liefde van een edel hart en moederweelde in zijn hoogste zaligheid genoten heb."

Een enkele keer is een roman of novelle van Annie Foore bij het antiquariaat te vinden. Meteen kopen! Hier is een schrijfster aan het woord, die visie had, op Indië, op het leven en op de liefde. Zoals Annie ze schreef, zijn er weinig romans.

Onder de bedrijfsnaam Mevrouw Vijf Producties produceert Vilan van de Loo creatieve teksten.
http://www.vilanvandeloo.nl