Katholieke zorg voor zwakzinnigen / krankzinnigen

Waar in Tussen caritas en psychiatrie. Lotgevallen van zwakzinnigen in Limburg 1879-1952 het leven van de patiënten zelf beschreven wordt, is het boek duizend keer boeiender dan in het overzicht van classificatiesystemen (is iemand idioot of debiel?) of de geschiedenis van de uitbreiding der gestichten. Toch is het ene nodig om het andere te begrijpen, en deze wisselwerking maakt dat de lezer/es door de taaie gedeeltes heen wil ploegen om de mensen zelf te ontmoeten. Toch ontstaat zo het verlangen naar een sectie 'levensgeschiedenissen', maar zo zit het boek niet in elkaar. In opdracht van de Stichting Wetenschappelijk Instituut en Historisch Centrum ten behoeve van de zorg van geestelijk gehandicapten (SWIHC) onderzocht Klijn de zwakzinnigenzorg in enkele katholieke gestichten in Zuid-Limburg.
Het resultaat liegt er niet om: bijna driehonderd bladzijden kleinbedrukt vol wetenswaardigheden, een lange bibliografie en een eindeloze notenreeks. Voor de liefhebster: feest. Een schat aan informatie over een lege plek in de geschiedenis. Immers, een boek als dit waarin de ontwikkeling beschreven werd van krankzinnigenverpleging omwille van de liefde gods (en met behulp van menselijke financiering) tot specifieke zwakzinnigeninrichting. Cruciaal in deze historie zijn natuurlijk de criteria waarmee de diagnose voor opname wordt gesteld. Deze blijkt niet alleen in de loop der tijd aan verandering onderhevig, maar ook seksespecifiek te zijn. Zo werd een ongehuwde vrouw die een kind kreeg eerder 'opgeborgen' dan de man die hetzelfde kind verwekte. Een vage diagnose als 'zwakke zenuwen' was voor vrouwen eveneens een reden voor opname. Mannen zowel als vrouwen werden ook in een gesticht opgenomen bij wijze van zorg, als familie en omgeving tekort schoot.
Het onderzoek van Annemieke Klijn richtte zich vooral op twee instellingen: St. Anna en St. Joseph te Heel. Ze stelt terecht daarmee geen geschiedenis geschreven te hebben van 'de' zwakzinnigenzorg maar alleen een gedeelte daarvan. Familiezorg blijft buiten beschouwing. Desalniettemin wordt in het boek een wereld op zichzelf onthuld die vaak boeiend is en soms schokkend, maar altijd de moeite van het kennen waard.

Dr. A. Klijn: Tussen caritas en psychiatrie. Lotgevallen van zwakzinnigen in Limburg 1879-1952.
Uitgeverij Verloren, Hilversum 1995. 270 blz.
ISBN 90-6550-506-7

Onder de bedrijfsnaam Mevrouw Vijf Producties produceert Vilan van de Loo creatieve teksten.
http://www.vilanvandeloo.nl