|
Moesson
Volgens Vilan : Onderweg
Ik ben keurig opgevoed, mijn
ouders deden wat ze konden, al was het in huis meestal gezelliger
wanneer ik alleen op mijn kamer zat. Wie zwijgt, kan niet tegenspreken.
Dat was destijds een uitkomst in het drukke gezin. Pas later
bleek dat in zwijgen veel wrok opgeborgen kan worden. Om dat
terug te vinden, zijn veel slapeloze nachten nodig. En om het
te begrijpen een beetje - of meer dan een beetje - therapie.
Het is vreemd, hoeveel jaren ik nodig heb om te leren worden
wie ik ben. 't Is nog altijd werk in voortgang. Geen kinderen,
nul alimentatieverplichtingen, een kortingskaart voor het
openbaar vervoer, de wereld ligt voor me open. Wat ik ermee
wil, ontdek ik door vallen en opstaan, door in deze zomermaanden
eindeloos lang te gaan fietsen en simpelweg door na te denken
over die wrok die ik als kind voelde. Groots en meeslepend
wilde ik leven, maar mijn ouders stuurden me op tijd naar
bed. Onder de dekens las ik met een zaklamp boeken om mijn
dromen te voeden, dwars tegen de eis in dat het licht vroeg
uit moest. Dat doe ik nog steeds, lezen. Dankzij de literatuur
begrijp ik met terugwerkende kracht dat wie ik moet zijn,
opgesloten ligt in dat kind van toen. Het is een kwestie van
afpellen, lijkt het, tot ik bij de kern kom. Dat heb ik geleerd
uit Die andere wereld, dat prachtige boek van Madelon
Székely-Lulofs (1934).
In deze roman gaat de Hollander Pieter Pot naar Indië,
waar hij zich voor het eerst iemand van belang voelt. Maar
de twijfel of dat echt zo is, knaagt aan hem. Het is hard
werken in de rubber op Deli, in de sociëteit kan hij
het niet echt vinden met de andere mannen. Pieter blijft een
vreemde in zijn nieuwe wereld. Hij voelt dat er iets is, voor
hem ongrijpbaar:
"Maar wát het precies was, zou hij toch niet
hebben kunnen zeggen. De stilte misschien? […] Heel dit
onherroepelijk overglijden van den doodstillen avond naar
den zoemenden, sjirpend-ontwakenden, levenden nacht?... Een
andere wereld, die voortgaat te bestaan en die groter is,
dan alle menschenwerk bij elkaar…"
Nee, dat kan hij niet bevatten. Dan nog niet tenminste. Pas
later, wanneer hij na zijn lange Europese verlof terug is
in Indië, daagt het inzicht, langzaam, heel langzaam,
en met moeite verkregen. Hij moet bijna alles verliezen van
wat hij met geld en levensenergie heeft willen verwerven.
Als zijn laatste illusie wegvalt en het uur van de dood voor
hem komt, is het duidelijk:
"En toen zag hij in dit licht zichzelf: een mensch,
die sterft en stervend vrij wordt van alle leelijkheid en
slechtheid en pijn en van alle menschzijn. Er was ergens een
troost, die op hem neerdaalde, over hem heen stulpte…"
Zo eindigt dat leven. Klein. Als een kind. Terug bij het
begin.
Vilan van de Loo
Madelon Székely-Lulofs: Die andere wereld (eerste
dr. 1934; citaten uit vijfde druk, 1946)
Onder de
bedrijfsnaam Mevrouw Vijf Producties
produceert Vilan van de Loo creatieve
teksten.
http://www.vilanvandeloo.nl |
