Mooie, succesvolle Indische vrouwen

"Dit is een jaar voor geliefde, beroemde Indische vrouwen: in de lente verscheen de biografie van Jans Kloppenburg-versteegh en kort geleden kwam Querido eindelijk met Kester Freriks' langverwachte biografie van Maria Dermoût. Tegelijkertijd bloeit de tak van vrouwenstudies die zich op de bestudering van Indië richt." Dat schrijft Esther Wils ter introductie op haar recensie van beide biografieën in de Pasarkrant. Hieronder enkele fragmenten uit de recensie. De volledige versie vindt u in de Pasarkrant zelf, op te vragen bij Tongtong. (tongtong@denhaag.org)

Om te beginnen is de biografie bijzonder helder van opzet. De historische context waarin het leven van mevrouw Kloppenburg zich afspeelde is bepaald complex - in de kolonie groeide ze op, huwde ze en kreeg ze elf kinderen, in 1914 vestigde ze zich in Nederland, en na het overlijden van haar Man herman ging ze in 1937 terug naar Indië waar ze de oorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd doormaakte en in 1948 oveleed. Het boek is in drie periodes verdeeld, waarbij ieder deel bestaat uit een algemene inleiding waarin maatschappelijke ontwikkelingen compact en doeltreffend worden samengevat, een gloedvol vertelde episode uit het leven van mevrouw Kloppenburg en de haren, en een anekdotische zijsprong waarin het belang van het kruidenboek en van 'leefregels'- onderwerp van Jans' tweede boek - indirect verduidelijkt worden.
Deze afwisseling van grote en kleine geschiedenis heeft als belangrijkste voordeel dat het algemene verhaal meteen van betekenis vervuld raakt. (...)

Het tweede voordeel van deze opzet is dat het levensverhaal niet steeds verstoord wordt door onontbeerlijke achtergrondinformatie - die heeft de lezer namelijk al - waardoor de persoonlijke toon in deze biografische episodes volgehouden kan owrden en de vaart erin blijft. Want dat is wat mij betreft de derde kwaliteit van deze biografie: hij is beslist meeslepend. Vilan van de Loo heeft op wonderlijke wijze respectvolle afstand met grote sympathie en inleving kunnen combineren; wie haar lezingen in het Bibit-Theater van de Pasar Malam Besar heeft bijgewoond, zal beamen dat ze zowel met humor als passie vertelt over het leven van een bewonderde vriendin, die toch een eeuw met haar in leeftijd scheelt.

Er is zeker bepaalde verwantscap aan te wijzen tussen mevrouw Kloppenburg en Maria Dermoüt. Zij waren beiden mooie, succesvolle Indische vrouwen, die beiden, op hun eigen wijze, vasthielden aan hun Europese status: en beiden hadden voor hun kennis en thematiek veel te danken aan de Indonesiërs met wie ze verkeerden en converseerden, maar ze behielden ook een onversneden superioriteitsgevoel. (...)

Opvallend is ook de drijfveer om te schrijven voor beide vrouwen: het werk diende als pijnstiller. Mevrouw Kloppenburg verloor haar oudste dochter aan een verkeerde diagose, gesteld door eem regulier arts; ze besloot op aandringen van haar moeder en gesteund door haar God haar kennis te vermeerderen en voortaan aan te wenden "tot heil van de lijdende menschheid". Maria dermoût leed aan fysieke pijnen - gevolg van een slecht uitgevoerde operatie - en aan troosteloosheid; ze koesterde tot haar laatste dag een jeugdliefde die net niet genoeg beantwoord bleef. Waarschijnlijk bood het schrijven een vorm van discipline en expressie -voor zover we er in de mist van Freriks' verhaal uit wijs worden.

Onder de bedrijfsnaam Mevrouw Vijf Producties produceert Vilan van de Loo creatieve teksten.
http://www.vilanvandeloo.nl