Erfenis

terug naar de pagina "Columns"

Mijn moeder ruimt haar verleden op. Ze heeft geen zin meer in spullen van vroeger en dan, na jaren huwelijk woont ze heerlijk in een flat en daar heeft ze alleen ruimte voor het heden. Wat deel uitmaakt van hetgeen daarvoor bestond, verdeelt ze over de drie dochters. Ik ben de middelste.

Dat de trouwreportage mij toebedeeld werd, vond ik leuk. Foto's van twee jonge mensen die mijn ouders zouden worden, beiden vol blijdschap over wat ging komen. Verderop in de tijd, een foto van mijn moeder toen ze van mij in verwachting was. Mijn zusjes kregen ook spullen en onderling ruilden we, zodat elk van ons ongeveer hetzelfde bezat. Het ging best. Tot voor kort, tenminste.

Al jaren lagen er een schoenendoos oude filmpjes, waarvan niemand zich eigenlijk goed herinnerde wat erop stond. "Neem mee!", riep mijn moeder tegen mijn jongste zusje, opgelucht om weer wat verleden tijd kwijt te kunnen raken. Dat deed mijn zusje. Ze liet het materiaal op een cd-rom zetten en mij stuurde ze een kopie van het schijfje. Op de filmpjes zag ik mijn moeder als jonge vrouw. Lopend in het park, aanwezig op een feest. Een montere vrouw. Opgestoken haar, jurken in vrolijke kleuren, leuke schoenen. Bijna een vreemde voor me. Er is een opname waarop ik naar mijn moeder ren en zij me optilt. Het ontroerde me. Daarna werd ik verdrietig, omdat mijn moeder in haar flat geen plaats meer heeft voor dat filmpje.

In het mooie Achteraf bezien bestudeert Greet Graudeau het leven van haar moeder, zoals ik dat nu met de filmpjes doe. Verschillen zijn volop: haar moeder woonde in Indië, de mijne in Brabant, de een werkte buitenshuis als onderwijzeres, de ander zorgde voor man en kinderen. Haar moeder is overleden, de mijne leeft. Maar beide dochters hebben haar herinneringen gekregen en leren daaruit dat de vertrouwde moeder toch iemand is die we minder goed kennen dan we dachten: "Mam deed haar werk met vanzelfsprekende toewijding en nauwgezetheid want als een moederloos Indokind was ze streng grootgebracht in Holland. In haar kosthuis was plichtsbetrachting een eerste deugd. (.) Ze leeft allang niet meer, maar wat me af en toe nog aandoet, is mijn totale onwetendheid van haar vroegere leven. Niet dat ze dood is doet er toe, maar dat ze voor ons allen bijna een vreemdelinge is geweest. De sleutel die toegang geeft tot de werkelijke persoon van mijn moeder ligt begraven in die verre, voorbije tijd die voorgoed afgesloten is."

Vreemd dat ik altijd vond dat Indië nog bestond, in fotoboeken en oude films. Het verleden leek me afgerond, dus klaar om onderzocht te worden. Maar nu ik zelf getuigenissen van vroeger bezit, weet ik beter. Een doos met herinneringen is te weinig voor de volgende generatie. Er hoort een stem bij, die antwoord geeft op vragen naar wie er op de foto's staan, wanneer die film gemaakt is, en hoe het kan dat die ene tante er wel bij was en een andere niet. Dat zijn de sleutels waar Greet Gradeau over schrijft. Geen beeld bestaat zonder het verhaal, en op de een of andere manier lijkt het zo te zijn, dat moeders die verhalen kennen.

Greet Graudeau: Achteraf bezien (Uitgeverij Moesson, 1979)